قرآن و تفسیر

قرآن کیفیت تکلیم موسی (ع) را نامعلوم می‌داند و هرگونه قیاس را رفع می‌کند. پیامبر اکرم (ص) دارای احوالاتی از دریافت‌های سبحانی هستند که می‌تواند از تکلیم فراتر باشد. در مقام «قاب قوسین او ادنی»، هیچ مخلوقی، حتی ملائک، پر نمی‌زدند و مقام پیامبر (ص) برتر از هر مقامی بود.

ضمیر مذکر «علیکم» در آیه هود/۷۳ به دلیل خطاب به حضرت ابراهیم (ع) و خاندان ایشان است، نه زنان پیامبر. این آیه با آیه تطهیر (احزاب/۳۳) که به اهل بیت نبوت اختصاص دارد و شامل زنان پیامبر نمی‌شود، قابل مقایسه نیست؛ زیرا تطهیر از رجس شامل تمام پلیدی‌هاست و برخی زنان پیامبر با امام زمان خود درگیر بوده‌اند.

مصادیق شهوات که در حدیث پیامبر (ص) به آن اشاره شده، در آیه ۱۴ سوره آل عمران تبیین شده است. این شهوات شامل زنان، فرزندان، اموال هنگفت از طلا و نقره، اسب‌های ممتاز، چهارپایان و زراعت می‌شود که همگی سرمایه زندگی مادی هستند و سرانجام نیک نزد خداست.

معنی نمودن عفو الهی در آیه ۴۳ سوره توبه به بخشش گناه دور از انصاف است؛ زیرا عفو الهی بدون اینکه طلب عفوی از رسول خدا (ص) صادر شود صورت پذیرفته و به رفع سوء اثر اذن ایشان به منافقان مناسب‌تر است. این اذن جان حضرت را در معرض خطر قرار داده بود و خداوند آثار آن خطر را از جان مبارکشان محو نمود.

مغفرت الهی تنها پوششی برای گناهکاران نیست، بلکه برای اهل طاعت نیز جلوه‌ای از مهر، محبت، احسان و کرم الهی است. این مفهوم در تخفیف احکام برای مضطرین (بقره: ۱۷۳)، مصلحان (بقره: ۱۸۲)، مومنان، مهاجران و مجاهدان (بقره: ۲۱۸) و همچنین برای بهشتیان (فاطر: ۳۰) مشهود است. نسبت دادن خطا به پیامبر (ص) جسارت است.

انس و جن موجوداتی عقلانی و شهوانی هستند و هر موجود عقلانی دارای جنبه ملکوتی است. ابلیس قبل از مسخ، عزازیل نام داشت و با مقامات عبادت و اطاعت به عالم ملکوت رسیده و مصاحب فرشتگان بود. الله اعلم.

عصمت چهارده معصوم علیهم السلام در تمام دوران قبل و حین رسالت یا امامت از اعتقادات شیعیان بوده است. اما در مورد انبیاء عظام غیر از رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، این عصمت در زمان رسالت آنها مورد تأیید است.

فرشتگان مسومین در آیه ۲۵ سوره آل عمران به فرشتگان عمامه به سر، سواره نظام یا یگان ویژه از فرشتگان اشاره دارند. در روز بدر، این فرشتگان عمامه‌های سفید بر سر داشتند.

خصوصیات امام در طالوت صدق می‌کند و او ارتباط وحیانی با خدا داشته و مجری امر خدا بوده است. اعتبار خبر متواتر در عقاید مورد قبول عقل است، اما در صورت تناقض بین ادیان یا مذاهب، ملاک، اخبار موحدان است زیرا اخبار اقوام مشرک باطل است.

انبیاء عظام در ابلاغ رسالت دارای عصمت هستند، اما دوران قبل از رسالت ممکن است خطا رخ دهد که با توبه و انابه جبران می‌شود. خطاهای احتمالی در بحبوحه رسالت نیز مربوط به درجات آنهاست و موجب تنزیل مقامشان نمی‌شود، بلکه با توبه ارتقاء مقام می‌یابند.

مخاطب آیه ۵ سوره قصص، حضرت رسول اکرم (ص) است. طالوت در زمان پیامبر عصر خود از طرف خدا به سلطنت و فرمانروایی برگزیده شد. وثاقت خبر متواتر، مبنای اصلی توثیق اخبار در طول تاریخ است و شیوع هر خبر که برای تایید عقل کفایت کند، ملاک اصلی توثیق آن خواهد بود.

صوت و لحن ما ناخواسته با مقامات موسیقی هماهنگ می‌شود و تنها آوا و مقامی که با شأن قرآن سازگاری داشته باشد، لایق قرائت است. بنابراین، شیوهٔ آموزش قرآن با مقامات موسیقی باید با دقت و توجه به این سازگاری صورت گیرد.

نزول دفعی قرآن در شب قدر از یقینیات است، اما استمرار شب قدر در هر سال به نص صریح قرآن در آیه ۴ سوره قدر با فعل مضارع «تنزل» اثبات می‌شود. امام باقر (ع) نیز بر استمرار نزول تفسیر و بیان امور در هر سال تأکید دارند.

آیات ۲۶ و ۲۷ سوره جن درباره علم غیب مطرح شده است. برخی معتقدند منظور از «رسول» در این آیه فرشته وحی است و پیامبر به دلیل تناقض با آیه ۲۵، غیب نمی‌داند. اما روایات و تفاسیر نشان می‌دهد که پیامبر و ائمه علیهم‌السلام به اذن الهی از غیب آگاه بوده‌اند و این علم منافاتی با مقام ایشان ندارد.

قسم خداوند در قرآن، دعوت به توجه ویژه و نشان‌دهندهٔ اهمیت و حساسیت موضوع است که باید با دل و جان به آن اقبال کرد. همچنین، قسم خداوند به چیزی، محبوبیت و ارزش آن را اثبات می‌کند. اما انسان وقتی قسم می‌خورد، «مقسم به» را شفیع درگاه خدا قرار می‌دهد.

علم غیبی ائمه اطهار علیهم‌السلام به اذن الهی است و منافاتی با بشر بودنشان ندارد. این علم از باب اضافه تکریمی و تشریفی است و مانند فرشتگان که ناظر اعمال بندگان هستند، ائمه نیز با اذن خدا می‌توانند ناظر باشند. آیاتی نیز بر علم غیبی انبیا به اذن خدا دلالت دارند.

آیه ۱۰۹ سوره کهف بیان می‌کند که اگر تمام دریاها مرکب شوند، باز هم قادر به نمایش کامل آیات الهی نیستند. این بدان معناست که آیات الهی فراتر از ظرفیت هر حجمی از آب یا هر حجمی از دریا هستند، حتی اگر تمام مخلوقات از آب باشند.

بحر به دلیل وسعت و فراخی‌اش، مداد کلمات الهی است؛ چرا که اگر نهایت مرکب عالم را به کار ببریم، باز هم کلمات الهی پایان نمی‌یابد. احصا نشدن کلمات الهی نشان از عظمت آن‌ها دارد؛ زیرا نامحدودیت از خصوصیات اسماء حسنای الهی است و خالق اسماء، برتر از توصیف است.

کلمات الهی، تشکیلات بی‌نظیر الهی است که علم، رحمت و حکمت خدا در آن‌ها ذخیره شده است. اگر تمام خلقت مداد باشد و دریاها مرکب، باز هم کلمات الهی تمام نمی‌شود؛ زیرا آن‌ها نور و حقیقت محمد و آل محمد (ص) هستند که تمام خلقت از تجلی آن‌ها نشأت گرفته است.

آیه «الله نور السماوات و الأرض» به هدایتگری و هستی‌بخشی خدا به آسمان‌ها و زمین اشاره دارد. حدیث، ائمه را نور خدا می‌داند که همان اسماء حسنای الهی هستند و به عالم هستی می‌بخشند و قلوب مؤمنین را نورانی می‌کنند.