اخلاق و عرفان

منشاء تخیلات و توهمات انسان، قوه مصوره است که از اسماء الهی نشأت می‌گیرد. اگر این قوه تحت رهبری عقل و فطرت عمل کند، مترجم و مصور اسرار و علوم خواهد بود. اما اگر از رهبری عقل خارج شود، تحت القائات نفس و شیاطین قرار گرفته و کشف آن کاذب خواهد بود.

مصادیق شهوات که در حدیث پیامبر (ص) به آن اشاره شده، در آیه ۱۴ سوره آل عمران تبیین شده است. این شهوات شامل زنان، فرزندان، اموال هنگفت از طلا و نقره، اسب‌های ممتاز، چهارپایان و زراعت می‌شود که همگی سرمایه زندگی مادی هستند و سرانجام نیک نزد خداست.

دعا کردن می‌تواند مؤثر باشد، اما کسانی که والدین خود را رها می‌کنند، خداوند نیز آنها را رها خواهد کرد. این جمله نشان می‌دهد که بی‌توجهی به والدین عواقب اخروی دارد.

پس از ترک عادات بد، باید عادات نیکو را جایگزین آن‌ها کرد تا از بازگشت به عادت‌های پیشین جلوگیری شود. عادات نیکو، اعمال عاقلانه و با حسن نیتی هستند که با تبدیل شدن به خوی و خصلت دائمی، خوبی را در انسان احیا می‌کنند.

بندگان صالح خداوند کسانی هستند که به خدا و روز قیامت ایمان دارند، امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند و در انجام کارهای نیک پیشی می‌گیرند. رسیدن به این مقام نیازمند معرفت، باور، تسلیم و پیروی از هدایت الهی است؛ چنانکه امام صادق (ع) فرمودند، جز با این مراحل نمی‌توان به مقام صالحان رسید.

منظور از «وقوفه عند قدره» در حدیث «افضل الحکمه معرفت الانسان نفسه و وقوفه عند قدره» این است که انسان اندازه، وزن و مقدار خود را ملاحظه کند، از حد خود عدول نکند، از قد و قواره خود تجاوز نکند و حرمت و حریم خود را نگهدارد.

غور کردن بیش از حد روی یک موضوع ساده، زمانی که بدون امامت عقل و با دخالت جهل و شیطان صورت گیرد، باعث انحراف از مسیر حق و حقیقت می‌شود. اندیشه باید حد و مرز خود را بشناسد و از مرز تکلیف خارج نشود، زیرا تعمق بی‌رویه بدون هدایت عقل، منجر به غرق شدن در شبهات و انحراف دینی می‌گردد.

قانون جذب شهرت‌یافته، ارادهٔ خالق را نادیده می‌گیرد و تنها خواست فرد را عامل تحقق آرزوها می‌داند. اما جملهٔ مفاتیح الحاجات به شاکلهٔ عمل اشاره دارد که تحقق آن تنها به خواست خداست؛ افکار منفی باطن را تخریب می‌کند اما لزوما تحقق بیرونی ندارد و با مشیت الهی متفاوت است.

اسماء حسنای الهی دارای سلطنت، شاهساری، سرشاخه و زیرشاخه و ثمرات و برگ‌هایی هستند. بعضی از اسماء حسنا خانواده‌ای هم دارند و بعضی از اسماء پرتوهای اسماء دیگرند و بعضی برای بعضی دیگر رکن و ستون هستند.

گریختن از شراب‌خوار به معنای فرار از رجس و پلیدی است، اما ضرورت امر به معروف و نهی از منکر به جای خود باقی است. شراب‌خوار باید حقیقت را شنیده و اتمام حجت بر او صورت گیرد. مقتضیات حال و شرایط حاکم، نحوه برخورد و نصیحت را مشخص می‌کند.

برای در امان ماندن از فتنه‌های آخرالزمان، باید به ثقلین (قرآن و عترت) با جدیت تمسک جست، نماز را عزیز شمرد، امانت‌داری، صداقت و دقت در اقتصاد پاک را رعایت کرد، از دنیازدگی و سیاست‌های شیطانی پرهیز نمود، مساجد را آباد ساخت، تقوای الهی پیشه کرد و از معاصی دوری جست. همچنین باید عهدها را حفظ کرد و با انتظار علمی و عملی برای ظهور، امر به معروف و نهی از منکر را عملیاتی نمود.

تصویر شطرنج العرفا، اثری علمی و ذوقی است که تأثیر صفات حمیده را در اوج و ترقی و صفات رذیله را در سقوط و انحطاط به تصویر می‌کشد. صفات حمیده در این تصویر نردبان و صفات رذیله نیش مار هستند و بازی مار و پله را به میدان مراقبه و محاسبه تبدیل کرده است.

عدم مصرف طولانی مدت گوشت، طبق احادیث، می‌تواند باعث بدخلقی شود. این موضوع از دو منظر قابل تحلیل است: اگر فرد با وجود توانایی، از مصرف گوشت که نیاز بدن است امتناع کند، سوء خلق او قبیح است. اما اگر به دلیل عدم توانایی دچار کسالت اخلاقی شود، باطن خوشی اخلاقش محفوظ می‌ماند.

جدایی روح از بدن در کسری از ثانیه اتفاق نمی‌افتد و زمان آن به عالم مادی ربطی ندارد. تجربه مرگ برای همه شیرین نیست و به اعمال بستگی دارد. فشار قبر به کالبد مثالی وارد می‌شود نه جسم، و روح تحت نظارت الهی است و نمی‌تواند جسم را برای بازگشت متقاعد کند. وابستگی‌ها مانع عبور روح نمی‌شوند و تنها مومنان صالح به بهشت می‌روند.

نوسانات در مسیر سلوک ناشی از قام‌های باقیمانده است که باید برداشته شود. برای ایجاد ثبات و دوری از حس تزلزل، انس خود را با صحیفه سجادیه بیشتر نمایید و با دعای بیست آن به محاسبه نفس بپردازید. یاری دین الهی نیز کلید تثبیت ارکان سلوک و عروج است.

آگاهی‌ها یا عالمانه عاقلانه است و یا عالمانه جاهلانه که به آن هوش سیاه و کثیف و شیطنت نیز می‌توان اطلاق نمود. وقتی آگاهی از هدایت عقل خارج می‌شود، توسط همان هوش سیاه تصرف شده و با تلقیناتش روشنایی علم، ظلمانی می‌شود.

ذات خداوند با چشم سر یا چشم دل قابل رویت نیست، زیرا رویت به معنای احاطه است و خداوند محیط بر همه چیز است. چشم سر آثار مادی و چشم دل آثار ملکوتی را مشاهده می‌کند. نور الهی که در دل مؤمنان تجلی می‌یابد، همان ائمه اطهار (ع) هستند که دل‌ها را منور می‌سازند.

گوش دادن به موسیقی‌های مبتذل که از رادیو ایران پخش می‌شود، دنیا و آخرت انسان را نابود می‌کند. اگر موسیقی از نوع لهوی باشد، باعث اشتغال انسان از خدا شده و خسران عظیمی را به همراه دارد.

پرستاری از فرزند بیمار، ماموریتی الهی است که با شیرینی صبر و اجر ویژه همراه است. کمک به بیماران خاص، عبادتی پیوسته با اجری والا نزد خداست. رسول خدا (ص) فرمودند که کمک به معلولان، موجب یاری الهی و عبور از آتش جهنم می‌شود.

زودرنجی نشانه‌ای از ضعف شدید روحی و کمبود قوای باطنی است که آستانه تحمل را پایین می‌آورد و از وابستگی به بندگان خدا ناشی می‌شود. درمان آن با تقرب به خدا و زهد عارفانه حاصل می‌شود. قضاوت بی‌مورد نیز با افزایش آگاهی و درمان علل آن مانند حسادت و کینه رفع می‌گردد.